آدرس کوتاه این مقاله: https://quraney.ir/9dixN

ایمان و امنیت

0 ۱۰

ایمان و امنیت 

 

آیت‌الله جوادی آملی 

 

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیم

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم

 

وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنْکًا وَنَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ أَعْمَىٰ ( طه – ١٢۴)

 

و هر کس از هدایت من روی بگرداند، برای او زندگی تنگ [و سختی‌] خواهد بود، و روز قیامت او را نابینا محشور می‌کنیم. (۱۲۴)

 

 

معنای «آمَنَ» این نیست که یعنی «إعتَقَدَ و عملوا صالحا»، «آمَنَ» یعنی «دَخلَ فی المأمَن»؛ منتها دخول او در «مأمَن» به این است که معتقد بشود و عمل بکند، وگرنه «آمَنَ» یعنی «دَخل فی الحِصن» و «دخل فی المأمن»، این معنی «آمن» است که فرمود: «کَلِمَهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ حِصْنِی‏»؛[8] اگر کسی وارد قلعه شد «آمَنَ»، یعنی «دخل فی المأمن»؛ منتها ورود او در «مأمن» و در قلعه به این است که اعتقاد داشته باشد و عمل صالح انجام بدهد. پس اگر کسی مؤمن شد، زندگی مرفّهی دارد و راحت است؛ نه در درون او غوغاست و نه در بیرون او؛ اما ﴿وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکاً﴾،[9] این شخص در فشار است؛ هم فشار درونی و هم فشار بیرونی! نه اینکه فقیر میشود، ممکن است که غنی باشد و در نهایت غنا باشد؛ ولی آسایش و امنیت ندارد.

 

در سوره مبارکه «طه» آیه 124 که فرمود: ﴿وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکاً﴾، نه یعنی فقر! بلکه این شخص در تنگناست؛ حالا چه فقیر باشد و چه غنی باشد، چون در معرض آسیب و آفت است و وارد پناهگاه نشده است! ما گفتیم وارد پناهگاه بشوید «حصن» داریم، قلعه ای داریم، دژی داریم و دژبانی هست که این نیامده، بیرون که در معرض آفت است قرار گرفته، این چه فقیر باشد و چه غنی باشد در عذاب الیم به سر میبرد: ﴿فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکاً﴾؛ یک زندگی تلخ و سختی دارد؛ ناامنی هست، هراس هست، دلهره هست و در درون و بیرون او آشوب هست؛ این برای اوست؛ مربوط به فقر نیست. گاهی در کمال غنا و سرمایه به سر میبرند، اما در همان سرمایه دفن میشوند؛

در سوره مبارکه «اعراف» آیه 94 و 95 این است که فرمود: ﴿وَ مَا أَرْسَلْنَا فِی قَرْیَهٍ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ یَضَّرَّعُونَ﴾؛[10] برخیها را با فقر آزمودیم تا تضرّع کنند و به هوش بیایند، وقتی به هوش نیامدند: ﴿ثُمَّ بَدَّلْنَا مَکَانَ السَّیِّئَهِ الْحَسَنَهَ﴾؛ آنچه تاکنون برای آنها سخت بود، حالا وسایل رفاهی فراهم کردیم و از هر نظر درهای نعمت را به روی اینها باز کردیم که هیچ مشکل مالی نداشتند: ﴿ثُمَّ بَدَّلْنَا مَکَانَ السَّیِّئَهِ الْحَسَنَهَ حَتَّی عَفَوْا﴾؛ پُر شدند! این‌قدر به اینها مال دادیم که دیگر انبارها، اتاقها و ذخیرهگاههای آنها پُر شد؛ حالا که در این سرمایه غوطه ور هستند، میگویند که این حرفها چیست! گذشته ها گذشت، پدران ما هم گاهی مشکل مالی داشتند، اصلاً یادشان رفته که قبلاً مشکل مالی داشتند! ﴿وَ قَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَ السَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَهً﴾؛[11] در انبار نعمت و در اموال فراوان، با اینکه غرق نعمت بودند (ـ یعنی وقتی بالا بیاید میگویند ﴿عَفَوْا﴾ ـ) اینها را گرفتیم، این میشود «معیشت ضَنک».

 

‏ پس «معیشت ضَنک» این نیست که فقیر باشند! گاهی در بحبوحه غنا اینها در فشار قرار میگیرند و گرفته میشوند؛ این شخص نه جلوی خودش را میبیند و نه پشت سر خودش را میبیند؛ نه از گذشته باخبر است و نه به فکر آینده است؛ نه از گذشته عبرت میگیرد و نه به دنبال درمان آینده است.

‏ ‏

‏اینها در «معیشت ضَنک» هستند، با اینکه پُر نعمت می‌باشند! این شخص هر شب باید با قرص خواب بخوابد! چرا که دو تا فشار دارد: یکی حفظ موجود و دیگری هم طلب مفقود؛ این فشاری است قبل از آن فشار قبر، یعنی بین دو کار: چگونه آنچه را که دارد حفظ بکند و چگونه آنچه را که ندارد فراهم بکند؛ بین حفظ موجود که یک جِدار آهنی است و طلب مفقود که جِدار دیگر است فشار میبیند؛ قبل از فشار قبر این فشار مال در او هست، این میشود «معیشت ضَنک».

‏ ‏

‏ ‏پس «معیشت ضَنک» اختصاصی به حالت فقر ندارد، گاهی فقیر است و در تنگنا، گاهی غنی است و در تنگنا.

 

الحمد لله رب العالمین

آیت‌الله جوادی آملی، درس تفسیر

تفسیر سوره زخرف جلسه 15(1394/10/21)

سایت إسراء

 

[8]. کشف الغمه فی معرفه الأئمه(ط ـ القدیمه)، ج‏2، ص308.

 

[9]. سوره طه, آیه124.

 

[10]. سوره اعراف, آیه94.

 

[11]. سوره اعراف, آیه95.

 

آدرس کوتاه این مقاله: https://quraney.ir/9dixN

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.